تأثیر واکسن: مزایای واکسیناسیون برای سلامتی انسان
تأثیر واکسن: مزایای واکسیناسیون برای سلامتی انسان

تأثیر واکسن

  • واکسن­ها تأثیر گسترده ­ای بر روی سلامت افراد دارند که فراتر از شخصِ واکسینه­ شده تعمیم می­یابد.
  • واکسن­ها می ­توانند اثر مثبتی روی سلامت، رشد شناختی و بهره­ وری افراد بر جای بگذارند.
  • موفقیت گسترده­ تر [واکسن­ها] نیازمند یک پوشش واکسیناسیون است که برای قطع زنجیره­ ی انتقال یا سرایت بیماری­ کافی ­باشد.
  • ایمن­سازی می ­تواند [ویژگی­ های] همه­ گیری بیماری­ ها را تغییر دهد که نیازمند تغییراتی در راهبردهای واکسیناسیون می­ باشد.
  • تضمین تداوم موفقیت ایمن­سازی یک مسئولیت مشترک محسوب می­ شود.

مقدمه و دورنمای تاریخی

واکسیناسیون پیشگیرانه یکی از کم­ هزینه­ ترین و مؤثرترین شیوه ­های مداخله­ ی پزشکی به شمار می­ رود. از اقدامات جنِر در سال ۱۷۹۶ تا واکسن­های جدیدی که مبتنی بر شناخت بهتر ما از زیست­ شناسیِ مولکولی هستند، ایمن ­سازی عواقب بیماری­های عفونیِ فاجعه­ بار را کاهش داده است. در قرن هجدهم واکسن ویرس آبله گاوی را داشتیم؛ در قرن نوزدهم لویی پاستور و امیل روکس نشان دادند که ارگانیسم ­های غیرفعال یا ضعیف­ شده می­ توانند ایمنی به وجود آورند؛ و در قرن بیستم شاهد شدت گرفتن روند ساخت واکسن­های جدید بودیم که فناوری­های نوین فراوانی را شامل می­ شدند.

تأثیر واکسن: مزایای واکسیناسیون برای سلامتی انسان

تأثیر واکسن ­ها چگونه مورد سنجش قرار می­ گیرد؟

ایمن­ سازی از زمانی که ابداع و معرفی شد، موضوعی مجادله­ انگیز بوده است؛ به گونه ­ای که مخالفان ادعا می­ک ردند این روش غیرطبیعی و آلوده ­کننده است. با این وجود، ایمن­سازی یکی از رایج­ترین و موفقیت­ آمیزترین شیوه­ ها در بین تمامی مداخلات سلامت­ محور (بعد از تأمین آب آشامیدنی سالم) بوده است. دلیل این امر ساده است: اولین پویش­ های ایمنی ­سازی، بیماری­هایی را هدف قرار دادند که دارای نرخ مرگ­ ومیر و شیوع بسیار بالایی در جوامع ­شان بودند. اثر چشمگیر ایمن­سازی بر روی بیماری­هایی که پیش از آن، بخش اجتناب­ ناپذیری از زندگی روزمره تلقی می­شدند، آنچنان گسترده و به آسانی مشهود بود که حمایت فوق­ العاده­ ی عموم مردم از آن را در پی داشت.

برنامه ­های بعدی که سرانجام بیماری آبله (و امروزه فلج اطفال) را ریشه­ کن کردند، بر اساس همان اجماع همگانی تدوین شدند. مزایای از بین بردن یک بیماریِ شناخته­ شده و بسیار هراس­ انگیز به قدری آشکار و بدیهی است که وقتی این کار به لحاظ فنی امکان­پذیر ­شود، حمایت مردمی و سیاسیِ موردنیاز جهت پیاده ­سازی برنامه ­ی مورد نظر تضمینی است. امروزه نیز این امر همچنان قابل مشاهده است؛ بیماری همه­ گیر ابولا در سال ۲۰۱۴ در غرب آفریقا ناچاراً باعث ایجاد فشار سیاسی جهت ساخت واکسن­ برای این بیماری شد. اما غیر از مزایای آشکار [واکسیناسیون] برای سلامتی، طبق برآوردها ریشه­ کن کردن آبله (که هزینه­ ی آن در مجموع حدود ۱۰۰ میلیون دلار بود)، سالانه ۳۵/۱ میلیارد دلار صرفه­ جویی به دنبال دارد. پس از اتمام پویش ریشه­ کن کردن فلج اطفال، به طور مشابه برآورد می­ شود که این کار حدود ۵/۱ میلیارد دلار در سال صرفه­ جویی داشته و جان میلیون­ها نفر را نجات داده است. اما پویش ریشه­ کن کردن فلج اطفال همچنین یکی از عواملی را برجسته نمود که سنجش تأثیر [واکسیناسیون] را بسیار مهم و دشوار می­کند؛ به عبارت دیگر، با محو شدن بیماری­هایی که قبلاً هراس ­انگیز بودند، مزایای ایمن­ سازی کمتر مشخص می ­شوند؛ در حالی که هزینه ­های آن کماکان مشهود هستند.

کارایی، ثمربخشی و تأثیر واکسن

کارایی واکسن برابر است با ایمنی مستقیمی که توسط واکسن تحت شرایط بهینه برای فردِ واکسینه­ شده فراهم می­ شود، و معمولاً معطوف به پیشگیری از پیامدهای بالینیِ مشخص است (مانند مننژیت، بستری شدن در بیمارستان، یا مرگ). هنگامی که یک عامل بیماری­زا قادر به ایجاد مجموعه ­ای از نشانه­ های بالینی مختلف باشد، تحلیل اولیه متمرکز بر یک نشانه­ ی بالینی بخصوص خواهد بود (مانند بیماری پنوموکوکی مهاجم طی یک پژوهش مربوط به واکسن پنوموکوک)، در حالی که تحلیل­ های ثانویه ممکن است شامل نشانه­ های بالینی دیگری به عنوان نقطه هدف باشند (مانند پنومونی، برونشیولیت، التهاب گوش میانی). در برخی از پژوهش­های حوزه واکسن، نقاط هدف اصلی ممکن است همیشه مربوط به بیماری بالینیِ مشخصی در آن برهه نباشند زیرا هدف پیشگیری از بیماری­ ای است که شاید بعداً در زندگی فرد نمایان شود (مانند سرطان بعد از عفونت HPV). در این صورت از نقاط هدف جایگزین (مانند نظارت ایمنی ­شناختی یا ایزولاسیون عامل بیماری­زا) می­توان به منظور کاستن از هزینه­ های آزمایشات فاز ۳ استفاده نمود. در بعضی از موارد تحلیل اولیه ممکن است فقط پیشگیری از بیماری را در رابطه با انواع میکروارگانیزم­ های قرارگرفته در واکسن مد نظر قرار دهد. به علت ایمنی متقاطع فراهم ­شده (برای مثال توسط واکسن­های دوگانه پنوموکوک، واکسن­های HPV، و واکسن­های روتاویرس، تحلیل­های ثانویه ممکن است در بر گیرنده ­ی عفونت­های مرتبط با نوع غیر واکسینه باشند. گزینش مناسب نقطه هدف اصلی بسیار حائز اهمیت است زیرا تأثیر مستقیمی بر روی انتخاب مناسب­ترین طرح مطالعاتی دارد. با این وجود، از آنجایی که کارایی واکسن سابقه بروز بیماری مربوطه را مد نظر قرار نمی­دهد، ممکن است تأثیر کامل واکسن بر سلامت عمومی را نشان ندهد.