اخبار و مقاله های سلامت, دارو

حساسیت دارویی

حساسیت دارویی

به واکنش غیرعادی سیستم ایمنی بدن به یک دارو، حساسیت دارویی می گویند. حساسیت دارویی ممکن است بر اثر هر نوع دارویی _تجویزی، غیرتجویزی و گیاهی_ بوجود بیاید. البته احتمال بروز حساسیت دارویی بدلیل استفاده از برخی داروها بیشتر از بقیه است.

کهیر، راش (جوش یا دانه ی پوستی) و تب از رایج ترین علائم و نشانه های حساسیت دارویی هستند. در برخی مواقع بدن ممکن است یک واکنش جدی نسبت به دارویی از خود نشان دهد، مثلا یک واکنش با خطر تهدید به مرگ جدی بنام آنافیلاکسی که در آن چندین  سیستم بدن درگیر می شوند.

حساسیت دارویی با عوارض جانبی یک دارو که بر روی برچسب داروها لیست شده اند، یکی نیست. همچنین حساسیت دارویی با مسمومیت دارویی که بدلیل اوردز دارویی رخ میدهد، تفاوت دارد.

علائم و نشانه های حساسیت دارویی

در اغلب مواقع علائم و نشانه های یک حساسیت دارویی جدی طی یک ساعت بعد از مصرف دارو رخ می دهند. دیگر واکنش های، خصوصا راش، ممکن است ساعتها، روزها یا هفته ها بعد از مصرف دارو رخ دهند.

علائم و نشانه ها شامل موارد زیر می شود:

  • راش (جوش یا دانه ی پوستی)
  • کهیر
  • خارش
  • تب
  • تورم
  • تنگی نفس
  • خس خس سینه
  • آبریزش بینی
  • خارش و آبریزش چشم

آنافیلاکسی

آنافیلاکسی یک  واکنش دارویی نادر با خطر تهدید به مرگ جدی است که عملکرد بسیاری از سیستم های بدن را مختل می کند. علائم و نشانه های آنافیلاکسی شامل موارد زیر می شود:

  • تنگ شدن راه های تنفسی و گلو که منجر به مشکلات تنفسی می شود
  • تهوع یا کرامپ های شکمی
  • استفراغ یا اسهال
  • سرگیجه یا سبک سری
  • نبض ضعیف و تند
  • کاهش فشارخون
  • تشنج
  • از دست دادن هوشیاری

دیگر واکنش های حساسیت دارویی

واکنش های دارویی کمتر رایج، روزها یا هفته ها بعد از مصرف دارو اتفاق می افتند و ممکن است مدت ها بعد از قطع دارو باقی بمانند. این واکنش ها شامل موارد زیر می شود:

بیماری سرم: که ممکن است باعث تب، دردهای مفصلی، راش، تورم و تهوع شود

کم خونی ناشی از مصرف دارو: واکنش گلبول های قرمز که میتواند باعث خستگی، تپش قلب نامنظم، تنگی نفس و دیگر علائم شود.

واکنش دارویی با ائوزینوفیلی و نشانه‌های سیستمی (DRESS): که منجر به بثورات پوستی (راش) افزایش تعداد گلبول های سفید، ورم کلی، تورم غدد لنفاوی و عود عفونت هپاتیت کمون می شود.

عفونت کلیوی (نفریت): که می تواند منجر به تب، خون در ادرار، ورم کلی، گیجی و سایر علائم شود.

زمان مراجعه به پزشک

در صورت مشاهده ی واکنش های آلرژیک حاد یا آنافیلاکسی مشکوک با شماره ی اورژانس بیمارستان یا ۱۱۵ تماس حاصل فرمایید.

در صورت مشاهده ی علائم خفیف تر واکنش دارویی، هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید.

دلایل

به طور کلی حساسیت دارویی زمانی اتفاق می افتد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه دارو را بعنوان یک ماده ی مضر مثلا ویروس یا باکتری شناسایی می کند. سیستم ایمنی بلافاصله بعد از این تشخیص، یک آنتی بادی خاص برای آن دارو می سازد. این اتفاق می تواند دفعه ی اول پس از مصرف دارو رخ دهد، اما در مواقعی حساسیت دارویی تنها پس از مصرف مکرر آن دارو اتفاق می افتد.

در نتیجه دفعه ی بعدی که دارو را مصرف می کنید، این آنتی بادی های مخصوص دارو را علامت گذاری کرده و سیستم ایمنی بدن را برای حمله به آن هدایت می کند. مواد شیمیایی ترشح شده در نتیجه ی این فعالیت ها، سبب بروز علائم و نشانه های حساسیت دارویی می شوند. البته، در مواردی امکان دارد که بدون آگاهی برای اولین بار در معرض یک دارو قرار بگیرید. برخی شواهد نشان داده اند که مقادیر بسیار ناچیزی از یک دارو مثل آنتی بیوتیک که در یک منبع غذایی است، برای تحریک سیستم ایمنی بدن به تولید آنتی بادی آن کافی است.

برخی واکنش های آلرژیک ممکن است در نتیجه ی یک پروسه ی تقریبا متفاوت رخ دهند. محققین بر این باورند که برخی داروها می توانند با نوعی از سلول های سیستم ایمنی بدن بنام لنفوسیت تی بچسبند. این اتفاق باعث آزادسازی ترشح مواد شیمیایی می شود که میتوانند منجر به واکنش های آلرژیک پس از مصرف یک دارو برای اولین بار شوند.

 

داروهای رایجی که سبب حساسیت های دارویی می شوند

با اینکه امکان بروز حساسیت های دارویی پس از مصرف هر دارویی وجود دارد، این امکان در مورد برخی داروها محتمل تر است:

  • آنتی بیوتیک ها مثل پنیسیلین
  • مسکن ها مثل آسپرین، ایبوپروفن (Advil, Motrin IB) و ناپروکسن سدیم (Aleve)
  • داروهای شیمی درمانی برای سرطان
  • داروهای مربوط به بیماری های خودایمنی مثل رماتیسم مفصلی

 

داروهای بدون حساسیت دارویی

در برخی مواقع یک واکنش دارویی به یک دارو ممکن است علائم و نشانه های تقریبا یکسانی با حساسیت دارویی داشته باشد، اما آنچه اینجا حائز اهمیت است این است که برخلاف حساسیت دارویی، واکنش دارویی توسط فعالیتهای سیستم ایمنی بدن بوجود نمی آیند. به این وضعیت حساسیت مفرط غیر آلرژیک می گویند.

داروهایی که اغلب منجر به ایجاد این وضعیت می شوند عبارتند از:

  • آسپرین
  • رنگ های استفاده شده در تصویر برداری های پزشکی (radiocontrast media)
  • اپیوئید استفاده شده برای تسکین درد
  • بیهوش کننده های موضعی

 

عوامل ریسک

با وجود اینکه هر شخصی ممکن است به دارو واکنش های آلرژیک داشته باشد، یک سری عوامل میتوانند این احتمال را افزایش دهند:

  • سابقه ی دیگر حساسیت ها مثل حساسیتهای غذایی، یا رینیت آلرژیک
  • سابقه ی شخصی یا خانوادگی حساسیت های دارویی
  • قرار گرفتن زیاد در معرض یک دارو بدلیل دز بالا، استفاده ی مکرر یا طولانی مدت از آن
  • بیماری های بخصوصی که با واکنش های آلرژیک دارویی مرتبط هستند، مثل عفونت ناشی از HIV یا ویروس اپشتین–بار

پیشگیری

در صورتی که به یک دارو حساسیت دارید، بهترین راه پیشگیری عدم استفاده ی آن دارو است. مراحلی که باید جهت محافظت از خود بردارید شامل موارد زیر می شوند:

اطلاع رسانی به کارکنان خدمات بهداشتی درمانی، دندان پزشک، یا پزشک متخصص. حتما از ذکر دقیق حساسیت های دارویی خود در پرونده های پزشکیتان اطمینان حاصل فرمایید.

استفاده از دستبندهای مخصوص که در زمان های اورژانسی به امدادگران در خصوص اطلاع از حساسیت های دارویی تان و انتخاب درمان مناسبتان کمک می کند.

 

 

منبع: دراگز دات کام

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *